Get Adobe Flash player

El Greco

«Τί κι' αν πέθανε πριν τριακόσια πενήντα χρόνια, όταν η ουσία της αγωνίας του είναι μια με την δική μας, όταν η οργή, αυτή πού γκρεμίζει και φτιάχνει είναι και σημερινή, όταν την παρουσία του αρχίζει ο αιώνας μας να την αγγίζει».

Αυτά σημειώνει το 1964, χρονιά που είχε χαρακτηρισθεί σαν «έτος Γκρέκο», η επιτροπή εορτασμού σ' ένα «αφιέρωμα για τα τριακόσια πενήντα χρόνια από το θάνατο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου».

 

Την ίδια χρονιά, στα πλαίσια αυτού του εορτασμού, η επίσημη Ελλάδα με εκπροσώπους της τους υπουργούς κ.κ. Α. Παπανδρέου, Κ. Μαρή και Γ. Μυλωνά, η πνευματική της ηγεσία, ο καλλιτεχνικός της κόσμος και η ξένη διπλωματική εκπροσώπηση, τίμησαν με την παρουσία τους την τελετή για τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στην πλατεία του Φόδελε, πού φιλοτέχνησε και χάρισε ο γλύπτης Θ. Απάρτης στην γενέτειρα του μεγάλου ζωγράφου.

Στην ίδια πλατεία δίπλα στον γέρικο πλάτανο, μένει πάντα εντοιχισμένη η πλάκα που έφεραν ως εδώ το 1934 οι Ισπανοί εκπρόσωποι του Πανεπιστημίου Βαλλιαδολίδ με χαραγμένη τη μορφή του ζωγράφου και την αναμνηστική επιγραφή για το προσκύνημα τους:

"LA FACULTAD DE HISTORIA

DE LA UNIVERSITAD DE VALLADOLID

ALMA EN EL CORAZON DE KASTILLIA

OFRENDA A FODELE ESTA PIEDRA

ARRANCADA DE TOLEDO

EN MEMORIA DELA GLORIA INMORTAL

DE DOMENIKOS THEOTOKOPOULOS

JULIO 1934"

"Η ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΟΥ ΒΑΛΙΑΔΟΛΙΔ

ΠΑΛΜΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΚΑΣΤΙΛΛΗΣ

ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΣΤΟ ΦΟΔΕΛΕ ΤΗ ΠΕΤΡΑ ΑΥΤΗ

ΒΓΑΛΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΡΑΧΟ ΤΟΥ ΤΟΛΕΔΟ

ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΤΗΣ ΔΟΞΑΣ

ΤΟΥ ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΥ

ΙΟΥΛΙΟΣ 1934"

 

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος γεννήθηκε στα 1541μ.Χ. στο Φόδελε Ηρακλείου Κρήτης.

Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε σ αυτό το ειδυλλιακό περιβάλλον, μέσα σε μια λαγκαδιά, με ένα ποτάμι να την διασχίζει κυλώντας μέσα από ένα δάσος με πορτοκαλιές και αιωνόβια πλατάνια στις ακροποταμιές και με οξύκορφα βουνά να κρέμονται γύρω—γύρω απειλή μα και προστασία για τους «εντός των τειχών». Σ' ένα τέτοιο περιβάλλον δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση του ιδιόμορφου χαρακτήρα του, και το Βυζαντινό εκκλησάκι της Παναγιάς του δίνει το ερέθισμα να ασχοληθεί μα την αγιογραφία και να εκφραστεί με αυτήν.

Θα έρθει στον Χάνδακα για να μαθητεύσει κοντά σε Σιναΐτες μοναχούς - δασκάλους στο μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης όπου και θα τελειοποιήσει τεχνικά το ταλέντο του. Θα διδαχθεί την Βυζαντινή τεχνοτροπία στην τεχνητής φορητής εικόνας και θα επηρεαστεί από την Κρητική Σχολή. Εδώ θα βρει τις πρώτες εκφραστικές φόρμες του και 25 χρονών περίπου, γύρω στα 1566, φτασμένος «μαΐστρος ζγουράφος» θα αναζητήσει την τύχη του και την ανάδειξη του ταλέντου του σ' άλλους ορίζοντες. Πρώτος σταθμός η Βενετία όπου μένει για 4 χρόνια. Εδώ θα του δοθεί η ευκαιρία να μαθητεύσει κοντά στον Τισσιάνο και να δουλέψει κοντά σε μεγάλους ζωγράφους της ώριμης αναγέννησης όπως ο Τιντορέττο, ο Βερονέζε, ο Μπασάνο, κ.α. Επόμενος σταθμός ή Ρώμη όπου φθάνει στα 1570. Θα ασχοληθεί εδώ και με την αρχιτεκτονική και την γλυπτική. Όμως δεν θα παραμείνει για πολύ, παρά τις γνωριμίες του με τους ζωγράφους Μπαρότσιο, Πομαρέντσι, Βαζάρι κ.α. Ο «αιώνιος εξόριστος» θα κρίνει ότι δεν του παρέχονται οι δυνατότητες ανάδειξης του ταλέντου του και το 1572 θα φυγή για την Ισπανία, πρώτα στην Μαδρίτη και στην συνέχεια στο Τολέδο.

Στην Μαδρίτη βρέθηκε ακριβώς γιατί του παρεχόταν η ευκαιρία να δουλέψει για τον βασιλιά Φίλλιπο Β ' για την εικονογράφηση του ανακτόρου του Έσκοριάλ. Η αντίληψη του όμως για την τέχνη και την απόδοση των θεμάτων δεν θα τύχει της ανάλογης κατανόησης από το Φίλλιπο και έτσι το 1577 έρχεται στο Τολέδο για να ζωγραφίσει το εικονοστάσιο του Σάντο Ντομίγκο ελ Αντιγκόνο. Το Τολέδο ήταν το μεγαλύτερο θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο της εποχής στην Ισπανία.

Εδώ θα αποφασίσει το 1584 να εγκατασταθεί οριστικά, θα το αγαπήσει σαν δεύτερη πατρίδα του και εδώ θα συνδεθεί με την Τζερώνυμα ντε λας Κουέμπας, την γυναίκα που αν και δεν παντρεύτηκε ποτέ, πάντα την αγαπούσε και την σεβόταν. Μαζί της θα απόκτηση και ένα γιο τον Γιώργη-Μανουήλ. Εδώ θα μεγαλουργήσει το ταλέντο του και θα σταματήσει να δουλεύει μόνο όταν πεθάνει το 1614.

Η τέχνη του Θεοτοκόπουλου είναι καρπός ιστορικών συνθηκών από την μια πλευρά, και από την άλλη της μεγαλοφυΐας του καλλιτέχνη. Τα καλλιτεχνικά ρεύματα των τόπων πού έζησε και επισκέφθηκε (Κρήτη - Βενετία - Ρώμη - Μαδρίτη - Τολέδο) όπως και οι πολιτικές και θρησκευτικές συνθήκες της εποχής του, επιδράσανε στην διαμόρφωση της τέχνης του. Η σχέση του με την Κρητική σχολή είναι δύσκολο να διευκρινισθεί . Αν και θεωρείται βέβαιο ότι είχε διδαχτεί την τέχνη της φορητής εικόνας με την Κρητική τεχνοτροπία, ωστόσο το απόλυτα τεκμηριωμένο έργο του φανερώνει στενή εξάρτηση από την Βενετσιάνικη σχολή του 16ου αιώνα. Είναι εύκολο να σημειωθούν επιδράσεις από την δουλειά του Τισσιάνο ωστόσο μεγαλύτερη συγγένεια παρατηρείται με το έργο του Τιντορέττο. Η αντινατουραλιστική απόδοση του σκιοφωτισμού της ανθρώπινης μορφής και του χώρου στο έργο του Βενετού αυτού ζωγράφου επηρέασε σημαντικά την τεχνοτροπία του Γκρέκο.

Έργα της Κρητικής περιόδου θεωρούνται: «Η προσκύνηση των μάγων», του Μουσείου Μπενάκη και ένα τρίπτυχο στην Πινακοθήκη Εστένσε της Μόντενα. Έργα της Βενετσιάνικης περιόδου είναι: «Η Δευτέρα Παρουσία», «Δομηνικανός Άγιος», «Η θεραπεία του Τυφλού», «Ο λεγόμενος Στέφανος» κλπ. Η Ρωμαϊκή περίοδος στην καλλιτεχνική σταδιοδρομία του Γκρέκο δεν άφησε δυνατή σφραγίδα στο έργο του, όπως συνέβη με την περίοδο της Βενετίας. Τα καλύτερα έργα του Θεοτοκόπουλου ανήκουν στην Ισπανική περίοδο. Έργα όπως «Η μετάσταση της Θεοτόκου», «Η Αγία Τριάδα», «Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος», «Ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής», «Ο Άγιος Σεβαστιανός», διάφορες προσωπογραφίες, «Ο Άγιος Ιερώνυμος ως καρδινάλιος», «Ο Ιππότης με το χέρι στο στήθος», «Ο Πέτρος και ο Παύλος», «Ο Χριστός που σηκώνει τον Σταυρό», «Η Ανάσταση του Χριστού», «Η εκδίωξη των εμπόρων από τον ναό του Σολομώντα», «Ο Ευαγγελισμός», «Ο Άγιος Ανδρέας», «Η Πεντηκοστή», «Ο Χριστός στο ορός των ελαίων», «Ή προσκύνηση των ποιμένων», «Η Βάπτιση του Χριστού» και άλλα πολλά προκαλούν θαυμασμό για τον μεγάλο Έλληνα καλλιτέχνη. Σ' αυτή την τελευταία περίοδο ανήκουν και τα ονομαστότερα από τα έργα του, μερικά από τα όποια σημειώνουμε: «Η ταφή του κόμητος Οργκάθ», το «Εσπόλιο», δηλ. ο διαμερισμός των ιματίων του Χριστού, «Το μαρτύριο του Άγιου Μαυρικίου», «Ο θάνατος του Λαοκόοντα», «Η Πέμπτη σφραγίδα της αποκαλύψεως», «Η προσκύνηση του Αγίου Ονόματος του Ιησού Χριστού», «Το Τολέδο σε καιρό καταιγίδας» και άλλα.

Το Τολέδο του χάρισε το ήσυχο ειδυλλιακό περιβάλλον που ο νοσταλγός ζωγράφος αναζητούσε ενθυμούμενος τον τόπο που τον γέννησε και εδώ μπόρεσε να εκφράσει την μυστικοπαθή ιδιοσυγκρασία του. Η οδύνη και η νοσταλγία του εκφράζονται σε κείνους τους σκουρόχρωμους εωσφορικούς τόνους. Το τοπίο και την φύση πού τον γέννησε την θυμάται και την ξαναδίνει σε ατέλειωτες παραλλαγές μιας υπερβατικής Κρητικής σχολής μοναδικής, μοναχικής, δικής του χωρίς επιγόνους.

Στο έργο του, το κύριο μέσο έκφρασης είναι το χρώμα. Ο ζωγράφος εγκαταλείπει βαθμιαία τα ζεστά χρώματα πού αγαπούν οι συνάδελφοι του αυτήν την εποχή και χρησιμοποιεί ψυχρά χρώματα σε πρασινογάλαζους τόνους με σεληνιακές ανταύγειες. Τα ψυχρά χρώματα, ο σκληρός φωτισμός, η ελεύθερη πινελιά υπογραμμίζουν το βαθύτερο περιεχόμενο των έργων του και το ξεχωρίζουν από τις δημιουργίες της αναγέννησης και του μανιερισμού. Γενικώς πάντως το έργο του εντάσσεται μέσα στα πλαίσια του μανιεριστικού κινήματος ενώ με τα τελευταία έργα του εκδηλώνει εξπρεσιονιστικές τάσεις για τις οποίες θεωρείται πρόδρομος σε μοντέρνα κινήματα. Το έργο του Γκρέκο αναφέρεται κυρίως σε θρησκευτικά θέματα, περιλαμβάνει ωστόσο και ένα μεγάλο αριθμό πορτραίτων. Στα κατάλοιπα του βρέθηκαν 115 πίνακες 15 σκίτσα και 150 σχέδια.

Το κείμενο επιμελήθηκε ο Αρχιτέκτονας Μηχανικός και μέλος του Συλλόγου Κώστας Νύκταρης 

 

 

 

 

 

 

 

 

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο Κρητικός, ο Έλληνας

Οι τιτάνες του πνεύματος, της τέχνης και του πολιτισμού είναι αιώνιοι και αθάνατοι. Στέκουν στο στερέωμα σα φωτεινά αστέρια για να μας οδηγούν μέσα από τα σκοτάδια της εφήμερης ζωής, δείχνοντας μας την αληθινή, την Πάνω Ζωή. Ελάχιστο χρέος στους τιτάνες αυτούς είναι να προσεγγίσομε τις αλήθειες που καταθέσανε μέσα από τη ζωή και το έργο τους. Στους Κρητικούς πέφτει μεγάλο μερίδιο, αφού ευτυχήσαμε να έχομε συμπολίτες δυο παγκόσμιας εμβέλειας πνευματικούς τιτάνες, το Θεοτοκόπουλο και τον Καζαντζάκη.

Τον τιτάνα Θεοτοκόπουλο, τον Έλληνα και τον Κρητικό, κάποιοι τον τοποθετούν πρώτο, πάνω από όλους τους ζωγράφους του κόσμου. Είναι ο Στρατηγός και ο Παππούς του Καζαντζάκη. Και μόνο το όνομα « Έλληνας» που το δόθηκε αρκεί να δώσει το μέγεθος του και πόσο μας τιμά. «Μαϊστορας» αγιογράφος καταξιωμένος ήδη σε νεαρή ηλικία στο Χάνδακα, στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, εγκατέλειψε τη γενέτειρα, όπως τόσοι άλλοι, για την οικουμενική του πορεία. Όμως το πρώτο συστατικό στοιχείο στην τέχνη του το πήρε από τη βυζαντινή ζωγραφική, που ο Χάνδακας ήταν τότε το παγκόσμιο κέντρο της.

Ανήσυχο πεύμα, σα γνήσιος Κρητικός, άνοιξε τα φτερά του για τη Βενετία της Ιταλίας, τη μητρόπολη του πολιτισμού, των γραμμάτων και της τέχνης στην Ευρώπη. Εκεί γνώρισε ένα από τους μεγαλύτερους ζωγράφους της εποχής, τον Τιτσιάνο, και ενσωμάτωσε στη ζωγραφική του κοσμοθεωρία σαν δεύτερο βασικό στοιχείο, το φως ( την «Αστραπή») και το χρώμα.

Κατάληξε στην Ισπανία, όπου η ζωή του γνώρισε δραματική κορύφωση. Εδώ αναμετρήθηκε με την Ιερή Εξέταση. Η αναμέτρηση ήταν ανάμεσα στο καλό και στο κακό, στο ηθικό και στο ανήθικο, στην ελευθερία και στη μισαλλοδοξία, την πίστη και στο φανατισμό. Ήταν η αιώνια αναμέτρηση του Φωτός με το Σκότος. Ο Θεοτοκόπουλος είχε όπλα τους πίνακες του, το Φως και τις αξίες του ανυπότακτου πολιτισμού που τον γέννησε.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο ζωγράφος, που υπόγραφε τα έργα του με το επώνυμο Κρής, όταν ήτανε στη Κρήτη και ζωγράφισε αγίους, αγαπούσε τρεις μαντινάδες. Θα πω τη τρίτη μαντινάδα:

Εγώ 'μαι τσ' αστραπής παιδί και της βροχής αγγόνι

Σα θέλω αστράφτω και βροντώ, σα θέλω ρίχνω χιόνι.

Κνωσός Μάης 2010

Δρ Αντώνης Βασιλάκης, αρχαιολόγος

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
GreekEnglish (United Kingdom)French (Fr)Español(Spanish Formal International)Deutsch (DE-CH-AT)